Η σημασία του ελαιόλαδου στην αρχαιότητα ήταν επίσης ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς το λάδι πέρα από την καθημερινή χρήση του στο φαγητό, χρησιμοποιούνταν και σε διάφορες άλλες εφαρμογές, όπως στη βυρσοδεψία, στην υφαντική, στο φωτισμό, στην αρωματοποιία, στη φαρμακευτική, στην ιατρική, αλλά και σε διάφορες λατρευτικές τελετές.

Στην αρχαία εποχή την ελιά την λάτρευαν σας σύμβολο αντρείας, και υπεροχής καθημερινά στην ζωή τους οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν το ελαιόλαδο στην της καθαριότητας τους στα το λουτρά και για ξεκούραση. Άνδρες και γυναίκες άλειφαν τα μαλλιά τους µε αρωματισμένο λάδι, για να τους προσδίδουν στιλπνότητα.

Μετά το λουτρό έτριβαν το σώμα τους μείγμα νερού και λαδιού για να διατηρούν την ελαστικότητα της επιδερμίδας και να την προφυλάσσουν από την ξηρασία. Το λάδι της ελιάς αποτέλεσε επίσης το κύριο συστατικό της παρασκευής αρωμάτων. Ο Όμηρος αποκαλούσε το ελαιόλαδο "χρυσό υγρό" και ο μεγάλος Ιπποκράτης "μεγάλο θεραπευτή" το χρησιμοποιούσε στα περισσότερα φάρμακα του ο Αριστοτέλης έλεγε ότι η καλλιέργεια της ελιάς είναι επιστήμη, Όμηρος έλεγε ότι είναι το χρυσάφι της γης. Τον 8ο αι. π.Χ. η καλλιεργημένη ελιά ήταν πλέον, διαδεδομένη στην Ελλάδα. Πλουσιότατοι ήταν οι ελαιώνες της ∆ήλου, ενώ η Λέσβος από αρχαιοτάτων χρόνων ήταν ελαιοπαραγωγός.

Τους ελαιώνες της Άμφισσας θεωρούσαν από τους αρχαιότερους και πίστευαν ότι τα πρώτα ελαιόδεντρα φυτεύτηκαν από τους Πελασγούς. Κατά τους κλασικούς χρόνους, αποτελούσαν συχνά το µήλο της Έριδος ανάμεσα στους κατοίκους της περιοχής και το μαντείο των ∆ελφών. Επίσης, η Εύβοια, όπως αναφέρεται από τον Ηρόδοτο, έβριθε ελαιοδέντρων, ενώ ο Αισχύλος αποκαλεί τη Σάμο «ελαιόφυτο».

Οι Αθηναίοι που γνώριζαν πόσο πολύτιμο ήταν το δέντρο, το τιμούσαν ιδιαίτερα και του προσέδιδαν θεϊκή καταγωγή και ο γνωστός πελασγικός μύθος αναφέρεται στον αγώνα της Αθηνάς και του Ποσειδώνα για την προστασία και την ονομασία της Αθήνας. Βασιλιάς της Αθήνας ήταν ο Κέκροπας.

Οι αντίπαλοι ανέβηκαν πάνω στο βράχο της Ακρόπολης, όπου ήρθαν και οι άλλοι δέκα θεοί από τον Όλυμπο για να κάνουν τον δικαστή στη διαφωνία των δυο θεών, ενώ ο Κέκροπας παρίστατο ως μάρτυρας. Πρώτος ήρθε ο Ποσειδώνας, στάθηκε στη μέση του βράχου και με την τρίαινά του έδωσε ένα δυνατό χτύπημα στο έδαφος. Αμέσως ξεπήδησε ένα κύμα αλμυρού νερού που σχημάτισε μια μικρή λίμνη που την ονόμασαν "Ερεχθηίδα" θάλασσα.

Μετά ήρθε η σειρά της Αθηνάς να παρουσιάσει το δώρο της και αφού κάλεσε τον Κέκροπα για μάρτυρα, φύτεψε μια ελιά πάνω στο βράχο, που ξεπετάχτηκε γεμάτη καρπό. Το δέντρο αυτό σωζόταν για πολλά χρόνια αργότερα. Μετά από το δώρα της Αθηνάς ο Δίας κήρυξε το τέλος του αγώνα και είπε στους άλλους θεούς να κρίνουν σε ποιον από τους δυο θεούς να δοθεί η πόλη. Συγχρόνως ζήτησαν τη μαρτυρία και τη γνώμη του Κέκροπα. Αυτός από το βράχο ψηλά έριξε μια ματιά γύρω, αλλά όπου να γύριζε, τα μάτια του αντίκριζαν αλμυρό νερό, τις θάλασσες που από παντού έζωναν τη χώρα.

Το δέντρο όμως που είχε κάνει η Αθηνά να φυτρώσει ήταν το πρώτο που φύτρωσε σε όλη τη χώρα και ήταν συνάμα για την πόλη η υπόσχεση για δόξα και ευτυχία. γι αυτό ο Κέκροπας θεώρησε πως το δώρο της Αθηνάς η θεά των γραμμάτων και της σοφίας ήταν πιο χρήσιμο και έτσι της δόθηκε το όνομα και η κυριαρχία της πόλης και έγινε η πολιούχος της πόλης  έτσι ανέπτυξε πάνω στον ίδιο βράχο και δίπλα στο άγαλμα του Διός την «Μορίαν Ελαίαν». Αυτή υπήρξε η πρώτη ήμερη ελιά, που σύμφωνα με τον Παυσανία από αυτήν προήλθε και ο περίφημος ελαιώνας εκεί κοντά στην αρχαία Ακαδημία. Ο καρπός της ελιάς και το λάδι, ήταν και είναι πολύτιμα για τον άνθρωπο. Δέντρο ιστορικό η ελιά και πολύτιμο το λάδι για τον άνθρωπο και την υγεία του.

Λέγεται ότι στην Αθήνα υπάρχουν ακόμα δύο ρίζες ελιές που φυτεύτηκαν στους Αγίους Αναργύρους η μία από τον Πεισίστρατο και η άλλη στο Βοτανικό (Ιερά Οδό) από τον Πλάτωνα.

Για την αθηναϊκή προέλευση της ελιάς μιλούν επίσης ο Παυσανίας, ο Ηρόδοτος, ο Κλαύδιος Αιλιανος και ο Σοφοκλής.

ΚΑΛΛΙΣΤΕΦΑΝΟΣ ΕΛΙΑ
Ο Πίνδαρος αναφέρει ότι ο Ηρακλής ο γνωστός ήρωας της ελληνικής μυθολογίας, καθώς επέστρεφε στην Ελλάδα μετά την ολοκλήρωση των άθλων του έφερε μαζί του την αγριελιά και την φύτευσε στην Ολυμπία. Από τα κλαδιά αυτής της ελιάς κατασκευάζονταν τα στεφάνια των Ολυμπιονικών ο κότινος που έπαιρναν ως έπαθλο οι νικητές των αθλητικών και καλλιτεχνικών αγώνων και κλαδί αγριελιάς οι Ολυμπιονίκες.

Το τελετουργικό της δημιουργίας των στεφανιών για τους Ολυμπιονίκες ήταν κάτι ιδιαίτερο. Τα κλαδιά από την αγριελιά έπρεπε να κοπούν με χρυσό μαχαίρι, μόνο από το δένδρο, την «καλλιστέφανον ελαία» που ήταν κοντά σε ναό. και αυτό έπρεπε να το φροντίσει ένα αμφιθαλές παιδί, (δηλαδή έπρεπε να βρίσκονται στη ζωή και οι δύο γονείς του). Στη συνέχεια αυτά τα κλαδιά γινόταν στεφάνι και πριν την απονομή στους Ολυμπιονίκες φυλασσόταν τη νύχτα στο ιερό του Διός.

Σ' ένα επίγραμμα αφιερώνει ένα ρόπαλο στον Ηρακλή που κρατούσε πάντα ένα ρόπαλο με το οποίο αντιμετώπιζε τους κινδύνους και νικούσε κάθε φορά. Το είχε κόψει από μια αγριελιά που είχε βρει κοντά στο Σαρωνικό κόλπο. Αρισταίος, ήταν ο προστάτης των ελαιοκαλλιεργητών.